De dollar is voor velen té toxisch geworden
Wanneer de dollar of euro plots aan populariteit verliezen, dan staan onze politici voor politieke problemen. Diezelfde locale probleempjes zijn tegelijk een voorbode van fundamentele trendbreuken.
Meer dan melancholisch terugblikken op de tijden waarin Europese bedrijven nog energiezekerheid genoten en goedkope grondstoffen aankochten, kijkt deze publicatie naar de betalingen die plaats vinden achter al die handel. Tot voor kort gebeurde die wereldhandel nagenoeg volledig in dollars. Wie wilde deelnemen aan de wereldhandel… die moest dollars aankopen. No more. China - met in haar zog alle andere landen in de Global South, BRICS+, SCO en ASEAN, mijden inmiddels de dollar als de pest. De ‘ontdollaring’ van die wereldhandel gebeurt niet alleen sneller dan ooit vermoed, ook de geldvolumes liggen ver boven eerdere prognoses. De grafiek hieronder geeft de eenvoud van de situatie weer.
Het aandeel van de dollar in de wereldhandel is de voorbije 8 jaar gedaald van 70% naar 41%. In nominale termen en aangepast voor inflatie is dat een verlies van omgerekend $33.000 miljard per jaar in vergelijking met 2018.
Hard Commodities - waaronder fossiele brandstoffen, ertsen, mineralen en metalen, maken ongeveer 28,8% uit van het mondiale exportvolume of ‘overseas settlements’.
In deze publicatie bekijken we wat derdewereldlanden wegdrijft van de dollar en de euro en welke problemen dit veroorzaakt voor de Amerikaanse staatskas, Europese regeringsleiders en hun begrotingen.
Pendelen tussen Wetstraat en Schumanplein
Belgisch premier Bart De Wever staat plots geïsoleerd in Europa. Als enig lid binnen de ‘Coalition of the Willing’, waarschuwt hij voor de gevolgen wanneer de EU werkelijk overgaat tot het wegsluizen van $300 miljard aan Russische deviezen die geblokkeerd staan bij Euroclear, centrale banken en SWIFT.
Interne krachten als Kallas, Von der Leyen, Rutte en Starmer zijn van oordeel dat Rusland deze oorlog zal verliezen en zien deze eerste schijf van $300 miljard als een eerste Russische herstelbetaling. Voeg daar de honderden miljarden aan toe die de Europese Commissie nog wil uitgeven aan bewapening en oorlogsvoering. Toch is er geen reden tot bezorgdheid, want ook deze onmetelijke bedragen zullen door Rusland terug betaald worden. Althans, dat is de heersende logica.
Als Bart De Wever niet inbindt en toegeeft, dan wordt hij zonder verpinken bij het grof vuil gezet, op het strafbankje naast Viktor Orban, Robert Fico en de pas verkozen Andrej Babis. EU commissie voorzitster Ursula Von der Leyen noemde Fico en Orban medestanders en instrumenten van Poetin.
“Hij steekt zijn vreugde niet onder stoelen of banken wanneer zijn onderdanige vrienden in Europa zijn bevelen uitvoeren, verdeeldheid zaaien, desinformatie verspreiden en een zondebok zoeken. Met als doel interne twisten binnen Europa te veroorzaken, onze waakzaamheid te ondermijnen en onze vastberadenheid te verzwakken. Laat ons niet in deze valstrik trappen.”
- Ursula Von der Leyen, Europees parlement, 7 oktober 2025
Hongarije en Slovakije hebben geen kustlijn en bij gevolg ook geen zeehavens waar LNG-tankers aanmeren. Al hun olie- en gasimporten gaan over land. Daardoor zijn deze landen volledig aangewezen op de Oekraïense doorvoer van Russische olie en Russisch gas. Toch worden beide landen verplicht om vanaf 2027 niet langer Russische olie en gas aan te kopen. Vanzelfsprekend verzetten Fico en Orban zich daartegen.
Het slechtst mogelijke signaal
Het lijkt er steeds meer op dat Starmer, Merz en Macron de $300 miljard aan geblokkeerde Russische deviezen zullen los wrikken. Toegegeven… daarmee worden een aantal lokale begrotingsproblemen meteen opgelost en blijven hun regeringen enkele maanden langer overeind dan eerder gevreesd.
Maar het signaal dat zij hiermee de wereld insturen, is ronduit nefast voor het voortbestaan van Euroclear, voor de geloofwaardigheid van westerse instellingen en voor de dollar als meest betrouwbare handelsmunt.
Wanneer de Europese landen $300 miljard ontfutselen van een nucleaire supermacht als Rusland, welk verweer denken kleine landen als Chili, Vietnam, Ghana of Armenië dan te hebben? Wat is hun lot wanneer zij in onmin vallen bij westerse lobbygroepen? Worden hun deviezen dan ook geblokkeerd of gestolen? Worden zij dan ook het slachtoffer van economische sancties? Dat soort onzekerheid en dreiging is een zoveelste mokerslag voor de dollar. Ontwikkelende landen in de Global South kiezen voor veiligheid en zekerheid. Om zich te immuniseren tegen de willekeur en almacht van de dollar, verkiezen zij de Roebel en de Yuan. Daarmee omzeilen zij tegelijk SWIFT en Euroclear.
Niet toevallig rolden de BRICS landen in 2023 hun eigen ‘BricsPay’ en ‘CIPS’ uit. Ofwel… een interbancair betaalsysteem dat grensoverschrijdende transacties tussen BRICS-landen uitvoert zonder tussenkomst van SWIFT of Euroclear. De gevolgen daarvan zijn nu al duidelijk. De wereldhandel zegt de dollar vaarwel omdat China, Rusland en Indië een betrouwbaar alternatief weten aan te bieden.
De ‘ontdollaring’ van olie, gas en minerale grondstoffen
Rusland is een excellent voorbeeld. Rusland was altijd al de grondstoffen- en energie-supermarkt van Europa. Vlakbij, goedkoop en ja, betrouwbaar, want Moskou verkocht maar wat graag haar natuurlijke rijkdommen in ruil voor wat het niet had… geld. Zo zag de situatie er nog uit in 2016,
“In 2014, Russia exported more than 70% of its oil and 90% of its gas to Europe and taxation of the oil and gas sector in the first half of 2015 Russia contributed 52% of Russia’s federal budget revenues, and 11% of GDP.
In turn, the EU was dependent on Russia as its largest coal supplier, for 38% of its gas imports in 2013 and one third of its oil imports.”
- Kings College London, publ. 10.1080/14650045.2016.1188081, 2016
Dat was in 2016. Veel is veranderd sindsdien. Rusland produceert nog steeds 9,8 miljoen vaten ruwe olie per dag en ook de gasproductie bedroeg vorig jaar nog steeds ~667 bcm tegenover ~733 bcm in 2018. (~billion cubic meters) Terzijde… ruwe olie is waar Rusland écht geld verdient. Aardgas is een winstgevende randactiviteit.
De grafiek hieronder toont hoezeer Europese importen van Russisch gas zijn terug gelopen sinds het opblazen van de NordStream pijplijn. Rusland exporteert nu ~200 bcm per jaar minder naar Europa. Maar geen nood… datzelfde aardgas vindt nu zijn weg naar andere economieën. Sinds 2023 wordt datzelfde aardgas niet langer geëxporteerd naar Europa in ruil voor dollars of euro’s, maar oostwaarts in ruil voor yuan en roebels. Europa verliest daarmee twee keer : groeilanden in Azië genieten nu goedkoop Russisch aardgas, terwijl Europa aangewezen is op Noors, Qatarees en Amerikaans LNG dat 3x tot 5x duurder is dan Russisch pijplijngas.
De ‘ontdollaring’ of dedollarizing’ in concrete cijfers
Slechts 5% van alle Russische exporten van olie en gas gebeurt vandaag nog in dollars. In 2022 bedroeg dat aandeel nog 55%. In diezelfde periode daalde het gebruik van de euro voor dit soort handelstransacties van 32% naar minder dan 1%. Ja, veel is veranderd sindsdien.
En dat geldt niet alleen voor ruwe olie en gas. Ruim 90% van alle Russische handel in grondstoffen en afgewerkte brandstoffen wordt nu gedaan in Roebel (24%), in Yuan (67%) of in de munt van het importland (4%).
Een direct gevolg van (a.) de aanhoudende sancties tegen Rusland en (b.) het confisqueren van $300 miljard aan Russische dollar-gedenomineerde deviezen o.a. bij Euroclear.
Wat geldt voor export, geldt ook voor import. Nooit eerder was het aandeel van de euro en de dollar in de handel met Rusland zo klein als vandaag. In het tweede kwartaal van 2025 stegen de roebel-transacties voor ruwe olie van 40% naar 53%. Kortom… importgoederen betaalt Moskou nu in roebel of yuan en voor exportgoederen aanvaardt Moskou geen dollars meer.
Naar een monolitische triangulatie : China Rusland Indië
De Indische Rupee is nergens te bespeuren in het lijstje van handelsmunten met Rusland. En dat is opvallend aangezien Indië de grootste importeur is van Russische ruwe olie. In 2024 kochten Indische raffinaderijen 87,5 miljoen ton (≈ 648 miljoen vaten) ofwel 35% van alle ruwe olie die Rusland exporteert. Zoals u weet komt die ‘foute’ brandstof met een omweg en aan geflambeerde prijzen uiteindelijk hier in de Europese economie terecht, of wat daarvan overblijft.
De Indische Rupee is nergens te bespeuren in het lijstje omdat de export van Russische olie naar Indië nagenoeg exclusief in Yuan gebeurt.
Zodra President Trump had begrepen dat de Oekraïens-Russische vredesdeal en de Nobelprijs voor de vrede er niet zouden komen, greep Donald Trump reflexmatig naar het enige vergeldingswapen dat hij in zijn arsenaal lijkt te hebben… tarieven en heffingen. Want indien Indië de Russische economie en oorlogsmachine blijft steunen door Russische olie te kopen (ja, dat is de logica), dan bestraft Washington die ongehoorzaamheid met tarieven van 100%. Het leek New Delhi niet te deren.
“We doubt it’ll have any effect. But we’re going to do it.”
- President D.J. Trump, 5 augustus 2025, The White House
En dat mag ook niet verbazen. Heffingen en sancties hebben dan wel een onmiddellijk schokeffect… op middellange termijn zijn ze zelf-destructief. Enkele zeer actuele voorbeelden?
Scheepvaart. Tarieven op Chinese rederijen en Chinese schepen bijvoorbeeld. President Trump wil Chinese rederijen die aanmeren in Amerikaanse havens invoertarieven van $50 per ton opleggen. Werd het schip bovendien gebouwd op een Chinese scheepswerf, dan komt daar $18/ton bij. Komen de goederen in containers, dan bedraagt het importtarief $120 per container. De Verenigde Staten heeft in vergelijking met China nog nauwelijks grote rederijen en bouwt al helemaal geen schepen meer. Kortom, heffingen als deze kunnen onmogelijk een impuls bieden aan een industrie die niet bestaat. Het brengt de teloorgegane Amerikaanse scheepsbouw niet terug tot leven, maar verhaalt de meerkost van deze tarieven botweg op Amerikaanse bedrijven en gezinnen.
Landbouw. Tarieven op meststoffen, wisselstukken en zwaar materieel hakken er stevig in bij Amerikaanse boeren die kantoen, sojabonen of maïs telen. Wederkerige tarieven ingesteld door China, hebben de export van deze Amerikaanse ‘cashcrops’ naar China helemaal weggeveegd. Russische en Braziliaanse boeren daarentegen lijden geen schade, zij worden niet gesaboteerd. Gevolg? De Braziliaanse export van katoen is sinds begin dit jaar met 238% gestegen. Graan, rundvlees, maïs en sojabonen vertonen allemaal dezelfde trend. Amerikaanse boeren daarentegen zien hun kosten stijgen, zij zijn niet langer competitief op de wereldmarkt en dreigen dit niet te overleven.
Industrie. Wanneer onze media melden dat Amerikaanse en Europese autobouwers de productielijnen stil leggen vanwege een ‘tegenvallende vraag’, dan is dat deels juist. De vraag naar nieuwe wagens is inderdaad ondermaats. Maar wat onze mediakanalen vergeten te vermelden, is dat al die fabrieken en hun toeleveranciers niet langer beleverd worden met essentiële grondstoffen, onderdelen en half-fabrikaten. Als reactie op de Trump-tarieven heeft China sinds 4 april de uitvoer van al deze materialen fors teruggeschroefd of stopgezet. Het resultaat? Bosch schrapt 13.000 banen tegen 2030, Volvo Cars 3.000 banen, De powertrain divisie van ZF Friedrichshafen wil 7.600 banen schrappen. Bij de Europese toeleveringsbedrijven werden in 2024 zo’n 54.000 geschrapt.
Luchtvaart. In eerdere publicaties kon u lezen hoe Airbus en Boeing de strijd tegen de Chinese vliegtuigbouwer Comac dreigen te verliezen, maar hoe zit het met de carriers zelf? Voor Europese maatschappijen waren de vluchten naar het verre oosten altijd al bijzonder winstgevend. Maar sinds 2022 vliegen Europese maatschappijen niet langer over Russisch grondgebied waardoor KLM, Lufthansa of British Airways nu een grote omweg maken langs de zuidelijke route en 2 tot 3 uur langer onderweg zijn. Dat vertaalt zich in kerosinekosten, vlieguren en in duurdere tickets. In één klap hebben Aziatische maatschappijen al deze winstgevende routes ingepikt. Zij vliegen zonder omweg, sneller, goedkoper en in een rechte lijn over Rusland.
Dit zijn slecht enkele voorbeelden die duidelijk maken hoe zelfdestructief sancties zijn en hoe ondoordacht protectionisme werkelijk is wanneer men geen enkele troefkaart heeft. Het duwt het gewicht en evenwicht van de wereldhandel naar het oosten, naar China, Rusland, Indië en naar alle andere groeilanden die aankoppelen op deze pletwals die nog op stoom moet komen.
Observaties en Conclusies
Begrotingen, schulden en munten zijn onderling verbonden omdat overheden hun uitgaven financieren in hun eigen valuta. Wanneer een munt wereldwijd wordt gebruikt dan creëert dat vraag naar die munt. Die vraag ondersteunt de waarde van de munt en maakt lenen in die munt goedkoper.
Wanneer landen minder in dollars of euro’s handelen, dan daalt de vraag naar dollars en euro’s, verzwakken die munten, stijgt de rente op staatsleningen en wordt het financieren van overheidstekorten fors duurder. Voor de VS en de EU betekent ‘de-dollarisering’ en ‘de-euroisering’ een dalend vertrouwen in hun munt, hogere schuldrentes en begrotingen die steeds moeilijker te financieren zijn.
“We don’t want a bunch of politicians who do whatever is easy on the theory that it didn’t hurt us last time, so now we can double it.”
- Charlie Munger, 2022
De begrotingsproblemen die Brussel, Parijs, London en Washington vandaag ervaren, zijn rechtstreeks gelinkt aan de tanende positie van de pond, dollar en euro als handelsmunt.
De Amerikaanse dollar is op weg naar haar slechtste jaar in recente tijden. De dollar is dit jaar met ruim 7,4% gedaald. Morgan Stanley voorspelt dat het verlies kan oplopen tot 17%.
Een zwakkere dollar maakt Amerikaanse exporten aantrekkelijker en duwt het de Amerikaanse handel in een ander evenwicht. Daar rekent president Trump op.
Maar tegelijk maken een zwakkere dollar en importheffingen (tariffs) importgoederen duurder voor gezinnen en bedrijven. Daar had president Trump niet op gerekend.
Het is sinds 1973 geleden dat de dollar nog zoveel van haar waarde verloor. Niet toevallig twee jaar nadat president Nixon de dollar van de goudstandaard had gehaald.
Afsluitend
Wie had gedacht dat de monsterlijke Chinese groei van de voorbije 20 jaar een unicum is, een nooit geziene groeispurt die haar gelijke niet kent en zich niet snel zal herhalen… wie dat dacht, die staat een verrassing van formaat te wachten. Beeldt u zich in wat er gebeurt wanneer drie formidabele krachten zich nu verenigen.
Beeldt u zich in wat er gebeurt wanneer (1.) de grootste grondstoffenleverancier, (2.) het grootste en modernste industrieel complex ter wereld en (3.) het grootste reservoir aan goedkope werkkrachten de handen in elkaar slaan.
Toegegeven… het is moeilijk in te beelden. Maar dat is exact wat er de komende 20 jaar staat te gebeuren wanneer Rusland, China en Indië hun dynamiek, ambities, toekomst en veiligheid aan elkaar verbinden.
Abonnees kunnen reageren in de comments. Vindt u deze publicatie de moeite waard, deel deze dan gerust op uw favoriete kanalen, re-stack of like.
Disclaimer : deze publicatie is geen financieel advies. De informatie die hier wordt gedeeld, mag niet worden gebruikt als basis voor beleggingsbeslissingen.
afbeelding : https://www.ship-technology.com
Weer een zeer goed artikel, bedankt Joachim.
Één kleine opmerking: het verzet van Bart De Wever komt omdat Swift in België is gevestigd en onder Belgische wetgeving valt. De Wever ziet het gevaar ooit zou moeten omdraaien voor geconfisqueerd Russische middelen.
Ik bedoel dat België ooit zou moeten opdraaien voor de geconfisqueerde Russische tegoeden.